E-inclusie in Vlaanderen: Een toekomstvisie

Nieuws

E-inclusie in Vlaanderen: Een toekomstvisie

Ilse Mariën, onderzoekster bij iMinds SMIT aan de Vrije Universiteit Brussel,  werkte recent haar doctoraatsonderzoek over e-inclusie af en lichtte op basis van zeven ‘Bouwblokken voor een duurzaam e-inclusiebeleid’ de betrokken Vlaamse beleidsdomeinen door. Ze stelde vast dat er nog heel wat kansen niet worden benut.[1] Er kan in Vlaanderen nog steeds niet van een integrale aanpak op vlak van e-inclusie gesproken worden.

Evoluties op vlak van e-inclusie

Er waren de voorbije jaren heel wat evoluties op vlak van e-inclusie. De maatschappelijke context kwam in een stroomversnelling terecht, met een steeds verder stijgende digitalisering van diensten bij de overheid én bij privé-ondernemingen. De Vlaamse Regering kondigde met het Radicaal-Digitaalprogramma een sterke digitaliserings-push aan en stelt de digitalisering van alle publieke diensten tegen 2020 voorop. Voor overheidsdiensten die hun diensten willen digitaliseren, maakt Agentschap Informatie Vlaanderen ieder jaar een hefboombudget van 10 miljoen euro vrij. Radicaal Digitaal omvat ook het Begeleid-Digitaalproject, dat de toegankelijkheid van deze nieuwe digitale diensten voor alle Vlaamse burgers moet garanderen. Toeleiding en begeleiding van kwetsbare doelgroepen zijn cruciaal voor het bereiken en empoweren van elke Vlaamse burger. Iedereen heeft immers recht op een basisdienstverlening.

Naast de maatschappelijke context vond er ook een verschuiving op wetenschappelijk niveau plaats. Onderzoek heeft aangetoond dat de kwetsbare groepen op vlak van het gebruik van digitale media niet langer rechtlijnig samenhangen met de ‘klassieke’ kwetsbare groepen op socio-economisch vlak. Het onderzoek naar e-inclusie breekt het huidige discours van digitale kloof open en geeft aan dat een beleid oog moet hebben voor alle mogelijke profielen binnen de maatschappij, gaande van volledige niet-gebruikers tot all-round digitale mediagebruikers. Het maatschappelijk aanbod moet voor iedereen toegankelijk zijn. Beleidsmatig moet er ook ingezet worden op het stimuleren van wederzijdse leerprocessen en kennisuitwisseling tussen verschillende profielen.

De focus op knoppenkennis van de eerste generatie digitale kloof-projecten is al lang geëvolueerd naar aandacht voor een kritische en creatieve omgang met digitale media en de persoonlijke meerwaarde hiervan. Door dit holistisch perspectief te hanteren benaderen de concepten e-inclusie en (digitale) mediawijsheid elkaar steeds meer, zonder deze aandacht voor de basisvaardigheden, de ‘knoppenkennis’ te miskennen. In deze white paper schetsen we beknopt hoe deze begrippen zich tot elkaar verhouden en op welke manier ze inzetbaar zijn op Vlaams en lokaal vlak, zowel binnen een beleidscontext als in de praktijk.

Rol van het Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid

Het Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid organiseert een aantal initiatieven met betrekking tot e-inclusie. Zo worden er lokale e-inclusiepraktijken centraal verzameld en verspreid, expertengroepen georganiseerd met lokale en Vlaamse e-inclusieactoren, tools ontwikkeld en ontsloten, studiedagen georganiseerd en een MOOC (Massive Open Online Course) gecreëerd gericht op lokale e-inclusieactoren in 2017. Het Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid organiseert op regelmatige basis overlegmomenten met andere e-inclusiespelers op Vlaams niveau, zoals Cultuurconnect, VOCVO, Federatie Basiseducatie en het Agentschap Informatie Vlaanderen. Er zijn contacten met de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG), onder meer via een recente vertegenwoordiging binnen de stuurgroep van het Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid, en de belangrijkste (boven)lokale spelers op gebied van e-inclusie op Vlaams niveau.

Toch vormen deze inspanningen slechts een onderdeel van een integraal e-inclusiebeleid op Vlaams niveau. Om een integraal Vlaams e-inclusiebeleid te realiseren is er nood aan structureel erkende samenwerkingsverbanden van organisaties, mensen en middelen van diverse federale, Vlaamse en lokale beleidsbevoegdheden.

E-Inclusie is een belangrijke pijler waar het Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid binnen zijn doelstellingen expliciet op inzet en budget voor vrij maakt. Deze initiatieven en middelen zijn echter ontoereikend om een coherent en duurzaam Vlaams e-inclusiebeleid op touw te zetten zoals vooropgesteld door de 7 bouwstenen. Nochtans dient het Vlaams beleid gezien de hedendaagse uitdagingen en kansen op digitaal vlak meer dan ooit de e-inclusieve kaart te trekken. Bovendien zijn er heel wat spelers uit de informele en formele educatie bereid hier een rol op te nemen. Het Begeleid-Digitaalprogramma zou een interessant kader vormen om deze spelers samen te brengen en een coherent, duurzaam e-inclusie-beleid uit te werken waar ieder domein en bijhorende koepelorganisatie zijn verantwoordelijkheid neemt. Het Vlaams niveau kan hier een belangrijke rol spelen om de nodige stimulansen te geven aan de lokale spelers.

Participatief proces

De visie van deze white paper kwam tot stand door middel van een participatief proces waarbij de volgende actoren betrokken werden:

  • de diverse overlegstructuren van het kenniscentrum Mediawijsheid: Er vonden in 2015 twee expertengroepen e-inclusie plaats en in 2015-2016 werd er hiernaast twee specifieke werkgroepvergaderingen rond de white paper samengeroepen (Zie colofon);
  • de lokale e-inclusieactoren die deelnamen aan de vormingen ‘Inzet van vrijwilligers’ en ‘Aan de slag met kwetsbare doelgroepen’, georganiseerd door het Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid in 2015. Tijdens deze vormingen werden de deelnemers bevraagd rond hun behoeften m.b.t. deze thematieken in functie van beleid en praktijk;
  • de samenwerking met de onderzoekers van iMinds-SMIT-VUB, in het kader van het doctoraatsonderzoek van Ilse Mariën en het federale onderzoeksproject IDEALiC;
  • de academische en middenveldactoren die betrokken werden bij het proces binnen het Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid met betrekking tot de ontwikkeling van het competentiemodel Mediawijsheid.

Aanbevelingen

Het doel van deze white paper is om de huidige beleidsactoren een aantal concrete aanbevelingen aan te reiken om een duurzaam e-inclusiebeleid te realiseren.

Deze aanbevelingen voor het lokaal, Vlaams en federaal beleid zijn:

  1. zet in op transversale, overkoepelende partnerschappen tussen federaal, Vlaams en lokaal niveau en over de verschillende beleidsdomeinen heen;
  2. ontwikkel een beleid vanuit een brede visie op e-inclusie, gebaseerd op een continuüm van profielen van digitale uitsluiting tot digitale insluiting;
  3. verplicht een aantal basisreflecties bij de ontwikkeling van een digitale dienstverlening. Hou rekening met een diversiteit aan digitale profielen bij de start van de ontwikkeling van een digitale dienst (User centered design);
  4. stimuleer onderzoek dat een toekomstgericht e-inclusief beleid kan ondersteunen;
  5. garandeer betaalbare en kwaliteitsvolle toegang door ondersteunende maatregelen uit te werken rond infrastructuur en kwaliteitsvolle openbare computerruimtes;
  6. ondersteun vormingsactoren in alle beleidsdomeinen, zowel binnen formele als informele vormingsinitiatieven, om hun vormingsaanbod te diversifiëren en af te stemmen op de referentiekaders rond mediawijsheid en geletterdheid;
  7. voorzie stimulansen rond vorming en beleid voor intermediaire organisaties die ondersteuningsnetwerken kunnen vormen voor kwetsbare groepen op digitaal vlak. 

We richten ons met bovenstaande aanbevelingen tot de beleidsdomeinen:

  • op federaal niveau: digitale agenda, privacy en maatschappelijke integratie
  • op Vlaams niveau: bestuurszaken, armoede, innovatie, gelijke kansen, cultuur, media, welzijn, onderwijs, werk en (sociale) economie
  • op lokaal niveau: alle persoonsgebonden beleidsdomeinen

Wil je als organisatie de white paper onderschrijven? Vul dan dit formulier in. 

[1] Zie sectie 4.3 ‘Beleidsaanbevelingen voor e-inclusie in Vlaanderen’, p. 367-375 in het doctoraatsonderzoek van Ilse Mariën, getiteld ‘De dichotomie van de digitale kloof doorprikt: Een onderzoek naar de oorzaken van digitale uitsluiting en naar strategieën voor een duurzaam e-inclusiebeleid’, http://media.wix.com/ugd/565d1c_a42786a785d64438b42cbbaca142f369.pdf

Bijlagen