Opinie

Vlaamse scholen hebben nood aan ondersteuning om (cyber)pesten aan te pakken

Sara Bastiaensens - MIOS - Universiteit Antwerpen

19 februari 2015: een 13-jarige, West-Vlaamse jongen sterft na een wanhoopspoging om een einde te maken aan zijn leven. Hij werd op school gepest. De ouders brachten de school en de leerlingenbegeleiding meermaals op de hoogte, maar hebben het gevoel dat het probleem van hun zoon niet voldoende ernstig is genomen.

Pestsituaties zijn niet altijd gemakkelijk detecteerbaar.  De ergste pesterijen blijven meestal verborgen voor de ouders en de school. Vangen leerkrachten toch iets op, dan is niet altijd duidelijk dat het om de (spreekwoordelijke) zoveelste zure druppel in een open wonde gaat. Kinderen of jongeren die gepest worden, praten door angst en schaamte niet graag over wat hen overkomt. De signalen die ze uitzenden zijn vaak moeilijk op te vangen of te interpreteren. Zonder nauwgezet toezicht, een goede opvolging van alle leerlingen en laagdrempelige aanspreekpunten, duurt het soms (te) lang om een probleem te herkennen. Bovendien beschikken scholen vaak over onvoldoende over kennis en middelen om vervolgens met dit soort problemen aan de slag te gaan.

Scholen kloppen aan voor hulp

Uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat scholen een zeer belangrijke rol spelen in de aanpak van pesten en cyberpesten. In de “whole school approach” tegen pesten is er niet alleen aandacht voor het detecteren en oplossen van concrete pestproblemen, maar ook voor preventie van pesten. Als onderzoeker zie en hoor ik regelmatig scholen die geconfronteerd worden met pesten en cyberpesten. Velen kloppen aan voor hulp. Ze zitten met een of meerdere gevallen en weten niet wat ze moeten doen om het op te lossen. Andere scholen vragen om een voordracht over cyberpesten voor de leerkrachten en de leerlingenbegeleiding, om hen te wapenen om pestproblemen aan te pakken.

Aanpak tegen (cyber)pesten is niet vrijblijvend

Er zijn scholen en leerkrachten die voortrekkers willen zijn. Zij willen leerlingen actief bewust maken van pesten en cyberpesten, om zo aan pestpreventie te doen. Ze tonen een film om de gevolgen van pesten duidelijk te maken (vb. Ben X) en ze zetten lessen of projectwerk op voor de leerlingen. Als het gaat over cyberpesten, wordt vaak gewerkt rond beschermen van je persoonlijke gegevens online, beveiligen van je account en nadenken over welke foto’s je online plaatst.

Deze gemotiveerde scholen en leerkrachten handelen vanuit hun eigen pedagogische kennis en ervaring, maar hebben echter weinig of geen kennis over welke instrumenten effectief zijn om pesten en cyberpesten aan te pakken. Uit onderzoek weten we dat enkel aandacht opwekken voor pesten niet voldoende is om aan preventie te doen. Integendeel, dit kan de problemen vaak nog erger maken. Voor cyberpesten weten we dat werken rond online privacy niet voldoet. Scholen moeten ook, en vooral, aandacht besteden aan “online burgerschap”: hoe gaan we op een goede manier met elkaar om online. Bij cyberpesten spelen dezelfde groepsprocessen als bij pesten op school en daarom moeten we aandacht hebben voor machtsposities in de groep en de belangrijke rol van sociale normen (welk gedrag is acceptabel in de groep?).

Scholen moeten beter ondersteund worden

Scholen en leerkrachten willen pesten en cyberpesten aanpakken, maar ze weten niet altijd hoe ze dit moeten doen. Ze hebben vaak onvoldoende kennis en middelen om concrete pestgevallen aan te pakken en om aan preventie te doen. Daarom is het nodig dat de overheid, naar het voorbeeld van onder andere Finland, Zweden en Nederland, middelen vrijmaakt om scholen te ondersteunen in hun (cyber)pestbeleid. Als we scholen een concreet stappenplan met richtlijnen kunnen aanbieden om pestgevallen op te lossen, als we wetenschappelijk geteste programma’s en lessenpakketten kunnen voorzien om te werken in de klas, en als we leerlingenbegeleiders en leerkrachten de nodige opleidingen kunnen geven, dan bieden we de scholen de ondersteuning waar ze dringend nood aan hebben. Zo kunnen we ook in Vlaanderen eindelijk van start gaan met een krachtdadige aanpak van pesten en cyberpesten.  

Lees meer over