Opinie

Facebook: Waarom wij het privacy-alarm negeren

Hadewijch Vanwynsberghe - Mediawijs

Er wordt steeds vaker publiekelijk aan de alarmbel getrokken als het gaat om het privacybeleid van sociale netwerken als Facebook. Toch zet dit mensen nauwelijks aan om de gebruikersvoorwaarden te consulteren, of om hun account te verwijderen. Uit een grootschalige survey van onderzoeksgroep iMinds - MICT – Ugent blijkt dat de oorzaak deels ligt bij moeilijk leesbare documenten. Misschien is er nood aan een toegankelijke social mediawijzer?

Paradoxale houding van Facebookgebruikers

Dat Facebook persoonsgegevens verkoopt is al langer onderwerp van hevige discussies. De bezorgdheid omtrent dergelijke praktijken neemt dan wel toe; de grote leegloop van het sociale netwerk blijft uit. iMinds - MICT - UGent hield in mei en juni 2014 een grootschalige survey in het kader van EMSOC, een IWT SBO onderzoeksproject rond User Empowerment in a Social Media Culture. Daaruit blijkt dat slechts vier op tien Vlaamse Facebookgebruikers beseft dat hun persoonsgegevens en data over hun surfgedrag verkocht kan worden. Naast die onwetendheid, is er ook een andere reden om trouw te blijven aan het sociale netwerk, namelijk de tijd en energie die gebruikers zelf geïnvesteerd hebben in het creëren en bijwerken van hun online profiel.

Het lijkt er sterk op dat gebruikers meer waarde hechten aan de contacten, foto’s, filmpjes enz die ze beheren via Facebook, dan aan de bedreiging die het platform vormt voor hun persoonlijke levenssfeer. Al is er nog meer in het spel...

Gebrek aan transparantie en invloed

De meest gehoorde klachten omtrent de gebruikersvoorwaarden van Facebook en consorten zijn het gebrek aan transparantie en het feit dat gebruikers er zelf weinig invloed op hebben – behalve dan de site de rug toe te keren. Omwille van die redenen is het slechts een kleine minderheid van Facebookgebruikers die daadwerkelijk de moeite neemt om de gebruikersvoorwaarden en het privacybeleid te lezen. In onze survey geeft 11% van de Vlaamse Facebookgebruikers aan zich al door deze moeilijk leesbare documenten geworsteld te hebben (wat nog waarschijnlijk een overschatting is).

Wie verkoopt nu geen klantengegevens?!

We moeten het debat inzake de vermarkting van gebruikersgegeven door Facebook, voornamelijk gevoerd in de academische en politieke kringen, echter niet over-dramatiseren. Akkoord, deze praktijken vormen mogelijks een inbreuk op onze privacy; toch ligt het merendeel van de gebruikers hier niet bepaald  wakker van – getuige de 65% van de Vlamingen die Facebook maandelijks gebruikt. Bovendien is het Facebook – niet Google, niet Apple – dat steeds geviseerd wordt. Het klopt dat Facebook klantengegevens bewaart en verkoopt, maar waarin verschilt het met supermarkten, telefoongidsen of – godbetert – overheden? En heeft iemand misschien opgemerkt dat Facebook nog altijd een gratis dienst is? Voor wat, hoort wat…

Gebruikersvoorwaarden beter begrijpbaar maken

Toch is het nuttig om na te denken over alternatieven, want mediaconsumenten vragen wel degelijk om meer transparantie. Hierbij hoort een steeds grotere verantwoordelijkheid voor mediadiensten. Zij dienen op een ethische manier om te gaan met de persoonsgegevensen moeten de gebruiker toegang en controle verlenen over welke gegevens op welke manier verwerkt worden. In plaats van de gebruiker doorheen lange, onleesbare gebruiksvoorwaarden te sluizen, kan de media- en technologiesector beter inzetten op een betere begrijpbaarheid. Waarom denken we, in navolging van de  Kijkwijzer of voedingslabels, eens niet na over een sociale mediawijzer? Aan de hand van een aantal pictogrammen kunnen gebruiksvoorwaarden snel en eenvoudig aangeduid worden, en dat zou kunnen leiden tot een groter vertrouwen van de gebruiker in dit soort diensten. Dat kan tellen als zelfregulering…

© Hadewijch Vanwynsberghe

Hadewijch Vanwynsberghe is coördinator onderzoek bij, Mediawijs.be, het Kenniscentrum Mediawijsheid. Daarnaast is ze als post-doctoraal onderzoeker verbonden aan onderzoeksgroep voor Media & ICT (iMinds - MICT - UGent). In 2014 behaalde ze haar doctoraat rond ‘sociale media-geletterdheid’.

Deze publicatie is al eerder verschenen in het Engels op de website de onderzoeksgroep voor Media & ICT.

Lees meer over